Maandelijks archief: december 2017

Het socialistische humanisme

Gerelateerde afbeelding

Honderden miljoenen mensen klampten zich vast aan de religieuze dogma’s van Hong, Dayananda, Pius en de Mahdi, terwijl de wereld zich vulde met industriële ondernemingen, spoorwegen en stoomschepen. Toch zien we de negentiende eeuw doorgaans niet als het tijdperk van het geloof. Als we aan de negentiende-eeuwse visionairs denken, denken we eerder aan Marx, Engels en Lenin dan aan de Mahdi, Pius IX ofHong Xiuquan. Volkomen terecht ook. In 1850 was het socialisme nog een randverschijnsel, maar het kwam al snel op stoom en veranderde de wereld veel ingrijpender dan de zelfbenoemde messiassen van China en Soedan. Als je ook maar winkel huren zwolle enige waarde hecht aan nationale zorgstelsels, pensioenfondsen en gratis onderwijs, moet je Marx en Lenin (en Otto von Bismarck) bedanken en niet Hong Xiuquan of de Mahdi. Waarom slaagden Marx en Lenin waar Hong en de Mahdi faalden?
Niet omdat het socialistische humanisme in filosofisch opzicht beter in elkaar zit dan de islamitische en christelijke theologie, maar omdat Marx en Lenin meer aandacht besteedden aan een goed begrip van de technologische en economische realiteiten van hun tijd in plaats van oude teksten door te spitten en profetische dromen te interpreteren. Stoommachines, spoorwegen, telegrafen en elektriciteit creëerden volkomen nieuwe problemen en ook volkomen nieuwe mogelijkheden. De ervaringen, behoeften en dromen van de nieuwe klasse van grootsteedse proletariërs verschilden gewoon te veel van die van Bijbelse boeren. Om aan die behoeften en dromen tegemoet te komen bestudeerden Marx en Lenin hoe de stoommachine werkt, hoe een kolenmijn functioneert, hoe spoorwegen de economie beïnvloeden en wat voor effect elektriciteit op de politiek heeft. Lenin werd ooit gevraagd hoe hij het communisme in één zin zou verwoorden. ‘Communisme is de macht van de sovjets (volksraden) plus de elektrificatie van het hele land,’ zei hij. Er kan geen communisme bestaan zonder elektriciteit, zonder spoorwegen, zonder radio. In het zestiende-eeuwse Rusland had je geen communistisch regime kunnen vestigen, omdat het communisme de concentratie van informatie en middelen op één plek vereist. ‘Elk naar zijn vermogen voor elk naar zijn winkel huren arnhem behoefte’ werkt alleen als oogsten makkelijk verzameld en over grote afstanden vervoerd kunnen worden en als werkzaamheden kunnen worden overzien en gecoördineerd in gebieden zo groot als een heel land.

Culturele vergelijkingen

Gerelateerde afbeelding

Dus welke muziek is beter: de Vijfde van Beethoven, ‘Johnny B. Goode’ of het initiatielied van de pygmeeën? Waarin moet de overheid geld investeren: in operatempels, rockzalen of tentoonstellingen over Afrikaans erfgoed? En wat moeten we muziekstudenten op muziekscholen en conservatoria leren? Vraag dat vooral niet aan mij, maar aan de volkscommissaris voor cultuur. Terwijl liberalen op kousenvoeten door het mijnenveld van culturele vergelijkingen sluipen, uit angst voor een politiek incorrecte faux pas, en socialisten het aan de partij overlaten om het juiste pad door dit mijnenveld aan te wijzen, banjeren evolutionair humanisten erdoorheen als olifanten door de porseleinkast en laten ze alle mijnen ontploffen, smullend van de chaos. In eerste instantie wijzen ze er misschien op dat zowel liberalen als socialisten de grens trekken bij andere dieren en zullen ze grif toegeven dat mensen superieur zijn aan wolven en dat mensenmuziek dus veel waardevoller is dan wolvengehuil. Maar de mens is niet uitgesloten van de evolutie. Op dezelfde manier als mensen superieur zijn aan wolven, zijn sommige menselijke culturen verder ontwikkeld winkel huren rotterdam dan andere. Er is een ondubbelzinnige hiërarchie van menselijke ervaringen en daar moeten we niet zo verontschuldigend over doen. De Taj Mahal is mooier dan een strohutje, de David van Michelangelo is superieur aan het kleibeeldje van mijn vijfjarige nichtje en Beethoven componeerde veel betere muziek dan Chuck Berry of de Congolese pygmeeën. Zo, dat mocht ook wel eens gezegd worden! Volgens evolutionair humanisten is iedereen die roept dat alle menselijke belevingswerelden even waardevol zijn een imbeciel of een lafaard. Dat soort tuttige omzichtigheid zal alleen maar leiden tot de degeneratie en ondergang van de menselijke soort, omdat het de menselijke vooruitgang hindert in naam van cultuurrelativisme of sociale gelijkheid. Als er in de steentijd liberalen of socialisten waren geweest, hadden ze waarschijnlijk niet veel waarde gehecht aan winkel huren amsterdam de grotschilderingen in Lascaux en Altamira en hadden ze bij hoog en bij laag volgehouden dat die absoluut niet superieur waren aan neanderthalergekladder.

Het moderne, humanistische onderwijs

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Het moderne, humanistische onderwijs gelooft daarentegen dat leerlingen zelfstandig moeten leren denken. Het is goed om te weten hoe Aristoteles, Salomon en Thomas van Aquino over politiek, kunst en economie dachten, maar aangezien de opperste bron van zingeving en gezag in onszelfligt, is het veel belangrijker om te weten hoe jij over deze kwesties denkt. Vraag een leraar -in een kleuterklas, op de middelbare school of aan de universiteit – maar eens wat hij leerlingen wil leren. ‘Nou,’ zal hij antwoorden, ‘ik leer de kinderen geschiedenis, of kwantumfysica, of kunstgeschiedenis, maar ik probeer ze vooral ook te leren om zelf na te denken.’ Misschien lukt het niet altijd, maar dat is het doel van het humanistische onderwijs.
Toen de bron van alle zin en gezag van de kantoorruimte huren rotterdam hemel werd overgeheveld naar ons eigen gevoel, veranderde de aard van de hele kosmos. Het externe universum, dat vroeger wemelde van de goden, muzen, feeën en monsters, werd één grote lege ruimte. De innerlijke wereld, die altijd een onbelangrijke enclave vol botte hartstochten was, werd oneindig diep en rijk. Engelen en demonen veranderden van bestaande wezens die door de bossen en woestijnen van de wereld dwaalden in innerlijke krachten in onze eigen psyche. Hemel en hel waren ook geen bestaande plaatsen boven de wolken of onder de vulkanen meer en werden nu geïnterpreteerd als psychische toestanden. De hel is wat je ervaart als je het brandende gevoel van woede en haat in je hart krijgt en je wordt de hemelse gelukzaligheid deelachtig als je je vijanden vergeeft, berouw over je wandaden toont en je rijkdom deelt met de armen. Dit is wat Nietzsche bedoelde toen hij zei dat God dood was. In het Westen althans is God een abstract idee geworden dat sommigen omarmen en anderen verwerpen, maar veel verschil maakt dat niet. In de middeleeuwen had ik zonder God geen bron van politieke, morele en esthetische autoriteit. Hoe had ik kunnen weten wat rechtvaardig, goed of mooi was? Wie kon er zo leven? Maar tegenwoordig is het heel kantoorruimte huren arnhem makkelijk om niet in God te geloven, omdat ik geen prijs hoef te betalen voor mijn ongeloof. Ik kan een totale atheïst zijn en toch een bijzonder rijke mix van politieke, morele en esthetische waarden ontlenen aan mijn eigen innerlijk.

De moderne wereld

Gerelateerde afbeelding

In Singapore wordt deze denkwijze nog verder doorgevoerd en zijn de ministerssalarissen gekoppeld aan het bruto nationaal product, wat wel bij deze zakelijke stadstaat past. Als de Singaporese economie groeit, krijgen kabinetsleden opslag, alsof dat het enige is waar hun werk om draait.2 Deze obsessie met groei lijkt misschien logisch, maar dat is alleen zo omdat we in de moderne wereld wonen. In het verleden was het anders. Indiase maharadja’s, Ottomaanse sultans, shoguns uit Kamakura en Han-keizers zetten zelden in op economische groei. Het feit dat Modi, Erdogan, Abe en de Chinese president Xi Jinping hun carrière allemaal afhankelijk maken van economische groei is een teken van de bijna religieuze status die economische kantoorruimte huren rotterdam groei wereldwijd heeft weten te bemachtigen. Het zou misschien niet eens gek zijn om het geloof in groei een religie te noemen, omdat inmiddels gedacht wordt dat het veel, zo niet al onze ethische dilemma’s kan oplossen. Het verhaal dat economische groei de bron van alle goeds is, zet mensen ertoe aan hun ethische meningsverschillen opzij te zetten en elke weg te volgen die de groei op lange termijn maximaliseert. Het India van Modi is een land met duizenden sektes, partijen, bewegingen en goeroes, die allemaal andere einddoelen hebben, maar ze moeten allemaal door dezelfde bottleneck van de economische groei, dus waarom zouden ze in de tussentijd niet samenwerken? Het credo ‘meer spullen’ spoort individuen, bedrijven en regeringen daarmee aan tot het veronachtzamen van alles wat de economische groei kan remmen, zoals het in stand houden van sociale gelijkheid, het garanderen van ecologische harmonie of het eren van onze vader en moeder. In de Sovjet-Unie dachten de autoriteiten dat het staatscommunisme de snelste manier was om te groeien, dus werd alles wat de collectivisatie in de weg stond platgebulldozerd, inclusief miljoenen koelakken, de vrijheid van  kantoorruimte huren amsterdam meningsuiting en het Aralmeer. Inmiddels wordt alom aangenomen dat het marktkapitalisme een veel efficiëntere manier is om groei op de langere termijn te garanderen, dus worden inhalige zakenmagnaten, rijke boeren en de vrijheid van meningsuiting beschermd, maar ecologische habitats, sociale structuren en traditionele waarden die het marktdenken belemmeren, worden ontmanteld en afgebroken.