Maandelijks archief: december 2017

Het dataïsme

Gerelateerde afbeelding

Het technohumanisme staat hiermee voor een onmogelijk dilemma. Het beschouwt de menselijke wil als het allerbelangrijkste van het hele universum, dus drijft het de mensheid aan tot het ontwikkelen van technologieën die de wil kunnen beheersen en omvormen. Het is tenslotte heel verleidelijk om de controle te krijgen over het belangrijkste ding ter
wereld. Maar als we die controle ooit krijgen, zou het technohumanisme niet weten wat het ermee moest beginnen, want zakelijke energie dan zou de heilige mens gereduceerd worden tot het zoveelste designproduct. We kunnen nooit iets met dat soort technologieën beginnen als we blijven geloven dat de menselijke wil en de menselijke beleving de opperste bron van autoriteit en zingeving zijn. Daarom staat er al een doortastender technoreligie klaar die de humanistische navelstreng helemaal wil doorsnijden. Deze religie voorziet een wereld die niet om de verlangens en ervaringen van mensachtige wezens draait. Maar wat kan verlangens en ervaringswerelden vervangen als bron van alle betekenis en gezag? In 2016 zit er maar één kandidaat in de wachtkamer van de geschiedenis. Deze kandidaat heet informatie. De interessantste opkomende religie is het dataïsme, dat geen goden of mensen verheerlijkt, maar data.
Het dataïsme verklaart dat het universum bestaat uit datastromen en dat de waarde van elk fenomeen en elke entiteit wordt bepaald door de bijdrage daarvan aan de dataverwerking.1 Dit geloof klinkt misschien als een excentriek randverschijnsel, maar het heeft het grootste deel van het wetenschappelijke establishment al veroverd. Het dataïsme is geboren uit de explosieve samenloop van twee wetenschappelijke vloedgolven. In de honderdvijftig jaar sinds Charles Darwin Over het ontstaan van soorten publiceerde zijn de biowetenschappen organismen gaan zakelijke energie vergelijken beschouwen als biochemische algoritmen. En in de tachtig jaar sinds Alan Turing het idee van een turingmachine formuleerde hebben informatici steeds geavanceerdere elektronische algoritmen kunnen creëren. Het dataïsme voegt die twee samen, vanuit het idee dat biochemische en elektronische algoritmen onderhevig zijn aan exact dezelfde wiskundige wetten. Daarmee doorbreekt het dataïsme de barrière tussen dieren en machines en het verwacht dat elektronische algoritmen uiteindelijk de biochemische algoritmen zullen ontcijferen en overtreffen.

Algoritme

Gerelateerde afbeelding

Maar de schimmigste kwestie hangt samen met de identiteit van de eigenaar van de Cortana. Zoals we al zagen zijn mensen geen individuen en hebben ze niet één ondeelbaar zelf. Wiens belangen moet Cortana dan behartigen? Stel dat mijn verhalende zelf vlak voor de jaarwisseling het goede voornemen opvat om op dieet te gaan en elke dag de sportschool te bezoeken. Een week later, als het tijd is om te sporten, draagt het ervarende zelf Cortana op om de tv aan te zetten en een pizza te bestellen. Wat moet Cortana doen? Moet het het ervarende zelf gehoorzamen of de goede voornemens die het verhalende zelf een week eerder heeft bedacht? Je kunt zakelijke energie vergelijken je afvragen of Cortana wel zoveel verschilt van de wekker die het verhalende zelf ’s avonds zet om het ervarende zelf op tijd wakker te maken om naar zijn werk te gaan. Maar Cortana zal veel meer macht over mij hebben dan mijn wekker. Het ervarende zelf kan de wekker met een druk op de knop het zwijgen opleggen. Cortana zal me echter zo goed kennen dat het precies weet welke innerlijke knopjes het moet indrukken om mij zover te krijgen dat ik zijn ‘advies’ opvolg. De Cortana van Microsoft is niet de enige in zijn soort. Google Now en Siri van Apple gaan dezelfde kant op. Ook Amazon gebruikt algoritmen die ons continu bestuderen en hun verzamelde kennis gebruiken om ons producten aan te bevelen. Als ik naar een fysieke boekwinkel ga, dwaal ik langs de kasten en vertrouw ik op mijn gevoel om een goed boek te kiezen. Als ik de virtuele winkel van Amazon bezoek, duikt er meteen een algoritme op dat me vertelt: ‘Ik weet welke boeken je in het verleden goed vond. Mensen met een vergelijkbare smaak vinden dit of dat nieuwe zakelijke energie boek meestal ook goed.’ En dat is nog maar het begin. In de vs lezen nu al meer mensen digitale boeken dan papieren boeken. Apparaten als de Kindle van Amazon kunnen gegevens over hun gebruikers verzamelen terwijl die zitten te lezen. Je Kindle kan bijvoorbeeld bijhouden welke delen van een boek je snel doorleest en welke langzaam, op welke pagina je even pauze nam en bij welke zin je het boek afsloot om het nooit meer te openen. (Meteen maar even aan de auteur doorgeven dat hij dat gedeelte moet herschrijven.)

Amerikaanse sportgeschiedenis

Gerelateerde afbeelding

Decennialang verlieten honkbalteams zich bij het uitkiezen van spelers op de wijsheid, ervaring en intuïtie van professionele scouts en managers. De beste spelers brachten miljoenen dollars op en uiteraard haalden rijke teams de krenten uit de pap, terwijl armere teams het met de restjes moesten doen. In 2002 besloot Billy Beane, de manager van de relatief arme Oakland Athletics, de strijd met het systeem aan te gaan. Hij gebruikte een obscuur computerprogramma dat was ontwikkeld door economen en computernerds om een winnend team samen te stellen met spelers die de menselijke scouts over het hoofd hadden gezien of te laag zakelijke energie vergelijken hadden ingeschaald. De oudgedienden waren woest
dat Beane het waagde de heilige tempel van het honkbal te bezoedelen met zijn algoritme. Volgens hen was het scouten van honkbalspelers een ware kunst, die alleen mensen met gedegen kennis en jarenlange ervaring meester konden worden. Een computerprogramma zou dat nooit kunnen, omdat het de geheimen en de ziel van het honkbal nooit zou kunnen ontcijferen. Al heel snel moesten ze hun honkbalpetjes opeten. Het algoritmische team van Beane, met zijn karige budget van 44 miljoen dollar, hield niet alleen stand tegen honkbalgiganten als de New York Yankees (125 miljoen dollar), maar werd ook het eerste team in de Amerikaanse sportgeschiedenis dat twintig wedstrijden achtereen won. Al snel stapten veel andere teams ook over op de algoritmische aanpak en aangezien de Yankees en de Red Sox een veel groter budget hadden voor spelers en computersoftware, kregen teams als de Oakland Athletics uiteindelijk een nóg kleinere kans om het systeem te slim af te zijn dan voorheen.14 In 2004 publiceerden professor Frank Levy van MIT en professor Richard Murnane van Harvard een diepgaand onderzoek over de banenmarkt, waarbij ze de beroepen aanwezen die waarschijnlijk zouden worden geautomatiseerd. Ze noemden vrachtwagenchauffeur als een beroep dat in de afzienbare toekomst niet geautomatiseerd zou kunnen worden. Het is moeilijk voorstelbaar, schreven ze, dat algoritmen veilig vrachtwagens over drukke zakelijke energie wegen zouden kunnen navigeren. Een kleine tien jaar later kunnen Google en Tesla zich dit niet alleen voorstellen, ze maken het zelfs waar.

Medisch onderzoek

Gerelateerde afbeelding

Maar het verhalende zelf heeft liever een lange colonoscopie, omdat het zich alleen het gemiddelde tussen het ergste moment en het laatste moment herinnert. Als je het vanuit het verhalende zelf bekijkt, zou de arts er zelfs goed aan doen een paar volkomen overbodige, zo goed als pijnloze minuten aan de ingreep toe te voegen, omdat dat de herinnering aan het geheel een stuk minder traumatisch zou maken.15 Kinderartsen kennen deze truc heel goed. Dierenartsen ook. Velen van hen houden op hun werk trommels vol snoepjes bij de hand, waarvan ze er een paar aan de kinderen (of honden) geven na een pijnlijke injectie of een onaangenaam medisch onderzoek. Als het verhalende zelf dan terugdenkt aan het doktersbezoek, kunnen die tien seconden blijdschap aan het eind van het bezoek vele minuten van angst en pijn uitwissen. De evolutie had deze truc al een eeuwigheid eerder ontdekt dan de kinderartsen. Gezien de ondraaglijke folteringen die veel zakelijke energie vergelijken vrouwen ondergaan tijdens het baren van kinderen, zou je denken dat vrouwen met ook maar een beetje gezond verstand daar na de eerste keer nooit meer in trappen. Maar aan het eind van de bevalling en in de dagen daarna scheidt het hormonale systeem cortisol en bèta-endorfinen af, die de pijn verlichten en een gevoel van opluchting en soms zelfs opgetogenheid veroorzaken. Bovendien werken de groeiende liefde voor de baby, het gejubel van vrienden en familieleden, religieuze dogma’s en nationalistische propaganda eraan mee om de bevalling van een trauma in een positieve herinnering te veranderen. Een onderzoek dat werd uitgevoerd aan het Rabin Medisch Centrum in Tel Aviv toonde aan dat de herinnering aan bevallingen voornamelijk de piekmomenten en het eindpunt weerspiegelden, terwijl de duur ervan nauwelijks invloed had.16 Bij een ander onderzoek werd aan 2428 Zweedse vrouwen gevraagd twee maanden na dato herinneringen op te halen aan hun bevalling. Negentig procent noemde de ervaring positief of zelfs zeer positief. Ze waren de pijn niet per se vergeten – 28,5 procent repte van de ergst denkbare pijn – maar dat weerhield hen er niet van om de ervaring positief te zakelijke energie beoordelen. Het verhalende zelf gaat met een scherpe schaar en een dikke zwarte stift door onze ervaringen. Het censureert op zijn minst een paar afschuwelijke momenten en bergt uiteindelijk een verhaal met een happy end op in het archief.

Het socialistische humanisme

Gerelateerde afbeelding

Honderden miljoenen mensen klampten zich vast aan de religieuze dogma’s van Hong, Dayananda, Pius en de Mahdi, terwijl de wereld zich vulde met industriële ondernemingen, spoorwegen en stoomschepen. Toch zien we de negentiende eeuw doorgaans niet als het tijdperk van het geloof. Als we aan de negentiende-eeuwse visionairs denken, denken we eerder aan Marx, Engels en Lenin dan aan de Mahdi, Pius IX ofHong Xiuquan. Volkomen terecht ook. In 1850 was het socialisme nog een randverschijnsel, maar het kwam al snel op stoom en veranderde de wereld veel ingrijpender dan de zelfbenoemde messiassen van China en Soedan. Als je ook maar winkel huren zwolle enige waarde hecht aan nationale zorgstelsels, pensioenfondsen en gratis onderwijs, moet je Marx en Lenin (en Otto von Bismarck) bedanken en niet Hong Xiuquan of de Mahdi. Waarom slaagden Marx en Lenin waar Hong en de Mahdi faalden?
Niet omdat het socialistische humanisme in filosofisch opzicht beter in elkaar zit dan de islamitische en christelijke theologie, maar omdat Marx en Lenin meer aandacht besteedden aan een goed begrip van de technologische en economische realiteiten van hun tijd in plaats van oude teksten door te spitten en profetische dromen te interpreteren. Stoommachines, spoorwegen, telegrafen en elektriciteit creëerden volkomen nieuwe problemen en ook volkomen nieuwe mogelijkheden. De ervaringen, behoeften en dromen van de nieuwe klasse van grootsteedse proletariërs verschilden gewoon te veel van die van Bijbelse boeren. Om aan die behoeften en dromen tegemoet te komen bestudeerden Marx en Lenin hoe de stoommachine werkt, hoe een kolenmijn functioneert, hoe spoorwegen de economie beïnvloeden en wat voor effect elektriciteit op de politiek heeft. Lenin werd ooit gevraagd hoe hij het communisme in één zin zou verwoorden. ‘Communisme is de macht van de sovjets (volksraden) plus de elektrificatie van het hele land,’ zei hij. Er kan geen communisme bestaan zonder elektriciteit, zonder spoorwegen, zonder radio. In het zestiende-eeuwse Rusland had je geen communistisch regime kunnen vestigen, omdat het communisme de concentratie van informatie en middelen op één plek vereist. ‘Elk naar zijn vermogen voor elk naar zijn winkel huren arnhem behoefte’ werkt alleen als oogsten makkelijk verzameld en over grote afstanden vervoerd kunnen worden en als werkzaamheden kunnen worden overzien en gecoördineerd in gebieden zo groot als een heel land.

Culturele vergelijkingen

Gerelateerde afbeelding

Dus welke muziek is beter: de Vijfde van Beethoven, ‘Johnny B. Goode’ of het initiatielied van de pygmeeën? Waarin moet de overheid geld investeren: in operatempels, rockzalen of tentoonstellingen over Afrikaans erfgoed? En wat moeten we muziekstudenten op muziekscholen en conservatoria leren? Vraag dat vooral niet aan mij, maar aan de volkscommissaris voor cultuur. Terwijl liberalen op kousenvoeten door het mijnenveld van culturele vergelijkingen sluipen, uit angst voor een politiek incorrecte faux pas, en socialisten het aan de partij overlaten om het juiste pad door dit mijnenveld aan te wijzen, banjeren evolutionair humanisten erdoorheen als olifanten door de porseleinkast en laten ze alle mijnen ontploffen, smullend van de chaos. In eerste instantie wijzen ze er misschien op dat zowel liberalen als socialisten de grens trekken bij andere dieren en zullen ze grif toegeven dat mensen superieur zijn aan wolven en dat mensenmuziek dus veel waardevoller is dan wolvengehuil. Maar de mens is niet uitgesloten van de evolutie. Op dezelfde manier als mensen superieur zijn aan wolven, zijn sommige menselijke culturen verder ontwikkeld winkel huren rotterdam dan andere. Er is een ondubbelzinnige hiërarchie van menselijke ervaringen en daar moeten we niet zo verontschuldigend over doen. De Taj Mahal is mooier dan een strohutje, de David van Michelangelo is superieur aan het kleibeeldje van mijn vijfjarige nichtje en Beethoven componeerde veel betere muziek dan Chuck Berry of de Congolese pygmeeën. Zo, dat mocht ook wel eens gezegd worden! Volgens evolutionair humanisten is iedereen die roept dat alle menselijke belevingswerelden even waardevol zijn een imbeciel of een lafaard. Dat soort tuttige omzichtigheid zal alleen maar leiden tot de degeneratie en ondergang van de menselijke soort, omdat het de menselijke vooruitgang hindert in naam van cultuurrelativisme of sociale gelijkheid. Als er in de steentijd liberalen of socialisten waren geweest, hadden ze waarschijnlijk niet veel waarde gehecht aan winkel huren amsterdam de grotschilderingen in Lascaux en Altamira en hadden ze bij hoog en bij laag volgehouden dat die absoluut niet superieur waren aan neanderthalergekladder.

Het moderne, humanistische onderwijs

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Het moderne, humanistische onderwijs gelooft daarentegen dat leerlingen zelfstandig moeten leren denken. Het is goed om te weten hoe Aristoteles, Salomon en Thomas van Aquino over politiek, kunst en economie dachten, maar aangezien de opperste bron van zingeving en gezag in onszelfligt, is het veel belangrijker om te weten hoe jij over deze kwesties denkt. Vraag een leraar -in een kleuterklas, op de middelbare school of aan de universiteit – maar eens wat hij leerlingen wil leren. ‘Nou,’ zal hij antwoorden, ‘ik leer de kinderen geschiedenis, of kwantumfysica, of kunstgeschiedenis, maar ik probeer ze vooral ook te leren om zelf na te denken.’ Misschien lukt het niet altijd, maar dat is het doel van het humanistische onderwijs.
Toen de bron van alle zin en gezag van de kantoorruimte huren rotterdam hemel werd overgeheveld naar ons eigen gevoel, veranderde de aard van de hele kosmos. Het externe universum, dat vroeger wemelde van de goden, muzen, feeën en monsters, werd één grote lege ruimte. De innerlijke wereld, die altijd een onbelangrijke enclave vol botte hartstochten was, werd oneindig diep en rijk. Engelen en demonen veranderden van bestaande wezens die door de bossen en woestijnen van de wereld dwaalden in innerlijke krachten in onze eigen psyche. Hemel en hel waren ook geen bestaande plaatsen boven de wolken of onder de vulkanen meer en werden nu geïnterpreteerd als psychische toestanden. De hel is wat je ervaart als je het brandende gevoel van woede en haat in je hart krijgt en je wordt de hemelse gelukzaligheid deelachtig als je je vijanden vergeeft, berouw over je wandaden toont en je rijkdom deelt met de armen. Dit is wat Nietzsche bedoelde toen hij zei dat God dood was. In het Westen althans is God een abstract idee geworden dat sommigen omarmen en anderen verwerpen, maar veel verschil maakt dat niet. In de middeleeuwen had ik zonder God geen bron van politieke, morele en esthetische autoriteit. Hoe had ik kunnen weten wat rechtvaardig, goed of mooi was? Wie kon er zo leven? Maar tegenwoordig is het heel kantoorruimte huren arnhem makkelijk om niet in God te geloven, omdat ik geen prijs hoef te betalen voor mijn ongeloof. Ik kan een totale atheïst zijn en toch een bijzonder rijke mix van politieke, morele en esthetische waarden ontlenen aan mijn eigen innerlijk.

De moderne wereld

Gerelateerde afbeelding

In Singapore wordt deze denkwijze nog verder doorgevoerd en zijn de ministerssalarissen gekoppeld aan het bruto nationaal product, wat wel bij deze zakelijke stadstaat past. Als de Singaporese economie groeit, krijgen kabinetsleden opslag, alsof dat het enige is waar hun werk om draait.2 Deze obsessie met groei lijkt misschien logisch, maar dat is alleen zo omdat we in de moderne wereld wonen. In het verleden was het anders. Indiase maharadja’s, Ottomaanse sultans, shoguns uit Kamakura en Han-keizers zetten zelden in op economische groei. Het feit dat Modi, Erdogan, Abe en de Chinese president Xi Jinping hun carrière allemaal afhankelijk maken van economische groei is een teken van de bijna religieuze status die economische kantoorruimte huren rotterdam groei wereldwijd heeft weten te bemachtigen. Het zou misschien niet eens gek zijn om het geloof in groei een religie te noemen, omdat inmiddels gedacht wordt dat het veel, zo niet al onze ethische dilemma’s kan oplossen. Het verhaal dat economische groei de bron van alle goeds is, zet mensen ertoe aan hun ethische meningsverschillen opzij te zetten en elke weg te volgen die de groei op lange termijn maximaliseert. Het India van Modi is een land met duizenden sektes, partijen, bewegingen en goeroes, die allemaal andere einddoelen hebben, maar ze moeten allemaal door dezelfde bottleneck van de economische groei, dus waarom zouden ze in de tussentijd niet samenwerken? Het credo ‘meer spullen’ spoort individuen, bedrijven en regeringen daarmee aan tot het veronachtzamen van alles wat de economische groei kan remmen, zoals het in stand houden van sociale gelijkheid, het garanderen van ecologische harmonie of het eren van onze vader en moeder. In de Sovjet-Unie dachten de autoriteiten dat het staatscommunisme de snelste manier was om te groeien, dus werd alles wat de collectivisatie in de weg stond platgebulldozerd, inclusief miljoenen koelakken, de vrijheid van  kantoorruimte huren amsterdam meningsuiting en het Aralmeer. Inmiddels wordt alom aangenomen dat het marktkapitalisme een veel efficiëntere manier is om groei op de langere termijn te garanderen, dus worden inhalige zakenmagnaten, rijke boeren en de vrijheid van meningsuiting beschermd, maar ecologische habitats, sociale structuren en traditionele waarden die het marktdenken belemmeren, worden ontmanteld en afgebroken.