Het socialistische humanisme

Gerelateerde afbeelding

Honderden miljoenen mensen klampten zich vast aan de religieuze dogma’s van Hong, Dayananda, Pius en de Mahdi, terwijl de wereld zich vulde met industriële ondernemingen, spoorwegen en stoomschepen. Toch zien we de negentiende eeuw doorgaans niet als het tijdperk van het geloof. Als we aan de negentiende-eeuwse visionairs denken, denken we eerder aan Marx, Engels en Lenin dan aan de Mahdi, Pius IX ofHong Xiuquan. Volkomen terecht ook. In 1850 was het socialisme nog een randverschijnsel, maar het kwam al snel op stoom en veranderde de wereld veel ingrijpender dan de zelfbenoemde messiassen van China en Soedan. Als je ook maar winkel huren zwolle enige waarde hecht aan nationale zorgstelsels, pensioenfondsen en gratis onderwijs, moet je Marx en Lenin (en Otto von Bismarck) bedanken en niet Hong Xiuquan of de Mahdi. Waarom slaagden Marx en Lenin waar Hong en de Mahdi faalden?
Niet omdat het socialistische humanisme in filosofisch opzicht beter in elkaar zit dan de islamitische en christelijke theologie, maar omdat Marx en Lenin meer aandacht besteedden aan een goed begrip van de technologische en economische realiteiten van hun tijd in plaats van oude teksten door te spitten en profetische dromen te interpreteren. Stoommachines, spoorwegen, telegrafen en elektriciteit creëerden volkomen nieuwe problemen en ook volkomen nieuwe mogelijkheden. De ervaringen, behoeften en dromen van de nieuwe klasse van grootsteedse proletariërs verschilden gewoon te veel van die van Bijbelse boeren. Om aan die behoeften en dromen tegemoet te komen bestudeerden Marx en Lenin hoe de stoommachine werkt, hoe een kolenmijn functioneert, hoe spoorwegen de economie beïnvloeden en wat voor effect elektriciteit op de politiek heeft. Lenin werd ooit gevraagd hoe hij het communisme in één zin zou verwoorden. ‘Communisme is de macht van de sovjets (volksraden) plus de elektrificatie van het hele land,’ zei hij. Er kan geen communisme bestaan zonder elektriciteit, zonder spoorwegen, zonder radio. In het zestiende-eeuwse Rusland had je geen communistisch regime kunnen vestigen, omdat het communisme de concentratie van informatie en middelen op één plek vereist. ‘Elk naar zijn vermogen voor elk naar zijn winkel huren arnhem behoefte’ werkt alleen als oogsten makkelijk verzameld en over grote afstanden vervoerd kunnen worden en als werkzaamheden kunnen worden overzien en gecoördineerd in gebieden zo groot als een heel land.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *